Fot. Krzysztof Bulla, CC BY-SA 4.0, Wikimedia CommonsGórnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie. W aplikacji Turi ta sama mapa pokazuje Waszą pozycję, prowadzi od punktu do punktu i pozwala odhaczać zwiedzone miejsca.
Pozycja na żywo, trasa od punktu do punktu, opisy do czytania i słuchania. Bezpłatnie, bez konta, także po angielsku, niemiecku i ukraińsku.
Pobierz na AndroidaTen sam plan co w aplikacji. Dotknijcie punktu, żeby zobaczyć zdjęcie i opis; w Turi zobaczycie na nim też siebie.
Plan: OpenStreetMap (ODbL) i BDOT10k GUGiK, sprawdzony na zdjęciach lotniczych. Opisy i zdjęcia: Turi i Wikimedia Commons. Coś się nie zgadza? Dajcie znać.
Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie” to skansen w Parku Śląskim, otwarty dla zwiedzających 1 czerwca 1975 roku. Na około 33 hektarach stoi około 78 zabytkowych obiektów z XVII do XX wieku: chałupy, spichlerze, stodoły, dwa wiatraki, młyn wodny, kuźnie, szkoła, karczma, areszt i dwa drewniane kościoły. Budynki przeniesiono ze wschodniej części Górnego Śląska i z Zagłębia Dąbrowskiego i ustawiono w sektorach odpowiadających regionom, od Beskidu Śląskiego po ziemię lubliniecką. W wielu chałupach urządzono dawne wnętrza, a w zagrodach mieszkają owce, kozy, krowa, koń i króliki.
Fot. Krzysztof Bulla, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons1Chałupa z 1876 roku pochodzi z górskiej Istebnej i razem z chlewem tworzy tzw. zagrodę łąkową; to pierwszy budynek na trasie zwiedzania. Datę budowy i rozetę wyrzeźbiono na belce w izbie. W środku urządzono góralską izbę ze stołem, ławami i łóżkiem, a na Wielkanoc muzeum pokazuje tu tradycyjne śniadanie wielkanocne.
Fot. Krzysztof Bulla, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons2Folusz, zwany też wałkownią, służył do zgęszczania i spilśniania tkaniny wełnianej, z której powstawało mocne sukno. Takie małe wiejskie zakłady działały dawniej w górach w wielu miejscach. Folusz z Brennej z 1920 roku nie przetrwał, dlatego muzeum odtworzyło go według dokumentacji, a od 2014 roku jego mechanizm porusza woda doprowadzana drewnianym korytem.
Fot. Abraham, CC BY 4.0, Wikimedia Commons3Garbarnia z przełomu XIX i XX wieku pochodzi z Koniakowa w Beskidzie Śląskim, gdzie górale wyprawiali skóry zwierząt. W środku działa wystawa „Na własnej skórze. Tradycyjne garbarstwo”: zwiedzających wita lektor mówiący koniakowską gwarą, a omawiane sprzęty są po kolei podświetlane. Można też obejrzeć wyprawione skóry i model wnętrza wydrukowany w 3D.
Fot. Abraham, CC BY 4.0, Wikimedia Commons4Dom z 1794 roku stał w Istebnej i jest główną chałupą beskidzkiej zagrody bogatego chłopa, do której należą też stodoła i chlewik z Istebnej, spichlerz z piwnicą z Brennej i kopiniec. Muzeum nazywa go chałupą dziedziniacką; zabudowania zagrody stoją wokół podwórza. Warto przyjrzeć się rzeźbionym drzwiom i podcieniowi wzdłuż ściany, a przy chałupie działa przewodnik multimedialny.
Fot. Krzysztof Bulla, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons5Chałupa z 1809 roku pochodzi ze Starego Gronia w Brennej i jest jednym z najstarszych domów mieszkalnych w muzeum. Zagrody groniowe zakładano dawniej wysoko na grzbietach gór, z dala od wsi, dlatego razem z chałupą tkacza stoi na niewielkim wzniesieniu, z boku głównej trasy. Z bliska widać misterne połączenia belek na narożach.
Fot. Krzysztof Bulla, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons6Chałupa z 1820 roku pochodzi ze Starego Gronia w Brennej i należała do tego samego właściciela co sąsiednia chałupa groniowa. Obie stoją na niewielkim wzniesieniu, z dala od głównej trasy, bo zagrody groniowe zakładano dawniej wysoko w górach, z dala od wsi. W środku pokazano warsztat tkacza z krosnem, kołowrotkami i innymi przyrządami do przędzenia.
Fot. Abraham, CC BY 4.0, Wikimedia Commons7Kuźnia z 1843 roku pochodzi z Zamarsk na Pogórzu Cieszyńskim i należy do zagrody średniozamożnego chłopa razem z chałupą z Bażanowic i stodołą z Ustronia. W środku i pod okapem zachowało się wyposażenie kowala: kowadło, ciężka żeliwna płyta z otworami do kształtowania żelaza i dawne maszyny. W czasie imprez odbywają się tu pokazy pracy kowala.
Fot. Krzysztof Bulla, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons8Chałupa z 1872 roku pochodzi z Bażanowic na Pogórzu Cieszyńskim i jest domem zagrody średniozamożnego chłopa, do której należą też stodoła z Ustronia i kuźnia z Zamarsk. Ma gontowy dach z naczółkami i ganek przy wejściu. Muzeum poświęciło jej osobny zeszyt, w którym opisało historię wsi i rodzin gospodarzy oraz zmiany w konstrukcji i wyposażeniu domu.
Fot. Abraham, CC BY 4.0, Wikimedia Commons9Budynek wzniesiono w 1853 roku w Wapienicy, dziś dzielnicy Bielska-Białej, od początku z przeznaczeniem na wiejską szkołę ludową. W klasie stoją dawne ławki, tablica i katedra nauczyciela, a obok urządzono izbę, w której mieszkał nauczyciel. Podczas zajęć „W starej szkole” dzieci siadają w ławkach, piszą rysikiem na tabliczce łupkowej i próbują pisać piórem ze stalówką.
Fot. Abraham, CC BY 4.0, Wikimedia Commons10Niewielki drewniany budynek z metalową turbiną wiatrową na dachu zbudowano w 1918 roku w Nierodzimiu, dziś dzielnicy Ustronia. Należy do zagrody bogatego chłopa z Goleszowa, a w środku stoi urządzenie do mielenia ziarna napędzane siłą wiatru. Warto porównać go z drewnianym wiatrakiem z Grzawy, który stoi w innej części muzeum.
Fot. Krzysztof Bulla, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons11Duża chałupa z 1886 roku pochodzi z Goleszowa na Pogórzu Cieszyńskim i jest jedynym budynkiem w muzeum zbudowanym w konstrukcji zrębowej z zewnętrznym przysłupem. Mieszkali w niej ewangelicy, więc wnętrza urządzono tak, jak w domach ewangelickich. W chlewie pod tym samym dachem jest wystawa „Niecki i koryta”, a z zagrody rozciąga się widok na łąki i chałupy.
Fot. Waraciła, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons12Okazały spichlerz dworski z 1738 roku pochodzi z Simoradza na Pogórzu Cieszyńskim i ma piętrową bryłę z szerokimi gontowymi okapami. Przez lata był niedostępny, a dziś mieści stałą wystawę „ULiversum” o pszczołach i ich współżyciu z człowiekiem. Stoi na Małej Łące, około 700 metrów od kasy, a dojście prowadzi obok muzealnych pasiek.
Fot. Marek Mróz, CC BY 4.0, Wikimedia Commons13Stodoła na planie ośmiokąta z około połowy XIX wieku pochodzi z Brzeźc w regionie pszczyńskim i należy do zagrody bogatego chłopa z Frydka. Wysoki słomiany dach opada nisko nad ściany z bali. Przechowywano w niej zboże i słomę, a przy stodole działa nadajnik muzealnego przewodnika multimedialnego.
Fot. Marek Mróz, CC BY 4.0, Wikimedia Commons14Kryta grubą słomianą strzechą chałupa z 1852 roku pochodzi z Frydka koło Pszczyny i jest domem zagrody bogatego gospodarza, do której należą stodoła z Brzeźc, szopy z Kryr i Kobióra, chlew i studnia z Łąki. Wokół podwórza stoją płoty z wikliny, a przy zagrodzie działa pasieka, w której odbywają się pokazy pszczelarskie. Na święta w izbie stoi snop siana.
Fot. Krzysztof Bulla, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons15Kryta słomą chałupa z 1857 roku pochodzi z Dziećkowic, dziś dzielnicy Mysłowic, i pokazuje zagrodę bezrolnego chłopa, która składała się tylko z jednego budynku. W skromnych izbach stoją proste sprzęty, a przed chałupą rośnie kolorowy ogródek. W czasie imprez przy chałupie odbywają się pokazy prania na tarze.
Fot. Konrad Kurzacz Pimke e-mail: konrad.kurzacz@gmail.com, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons16Wiatrak zbudowano prawdopodobnie w pierwszej połowie XIX wieku na wzniesieniu pod wsią Grzawa, a w 1964 roku przeniesiono go do muzeum jako drugi obiekt w jego historii. Pierwotnie był koźlakiem, później przebudowano go na paltrak, który obracał się na rolkach po szynie, by ustawić skrzydła do wiatru. Po remoncie zakończonym w 2014 roku znów działa: w czasie imprez muzeum uruchamia go i oprowadza po wnętrzu z kamieniami młyńskimi.
Fot. real name: Jacek Durski pl.wiki: Durski commons: Durski…, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons17Młyn wodny pochodzi z Imielina, z części zwanej Jamnice, i należy do zagrody młyńskiej razem ze spichlerzem z Warszowic i stodołą z Grzawy. W 2014 roku, po remoncie budynku i odtworzeniu cieków wodnych, po raz pierwszy uruchomiono go poza dawnym miejscem. Przy budynku widać drewniane koło wodne, a w czasie pokazów działają śrutownik żarnowy i mlewnik walcowy.
Fot. Krzysztof Bulla, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons18Drewniany kościół św. Józefa Robotnika zbudowano w 1791 roku we wsi Nieboczowy nad Odrą, której dziś nie ma już na mapie. W 1971 roku przeniesiono go do Kłokocina, a w 1995 roku do muzeum, gdzie poświęcono go w 1997 roku. Ma gontowy dach z dwiema baniastymi wieżyczkami i soboty wokół ścian, a w środku stoi XVIII-wieczny ołtarz z Moszczenicy. Od maja do października odprawiane są tu msze.
Fot. Krzysztof Bulla, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons19Drewniany areszt z XIX wieku pochodzi ze Skrzyszowa w powiecie wodzisławskim. Według muzeum to jedyny taki budynek użyteczności publicznej w skansenie i prawdopodobnie ostatni zachowany drewniany areszt tego rodzaju w Polsce. Stoi w centrum ekspozycji, niedaleko karczmy i kościoła.
Fot. Marek Mróz, CC BY 4.0, Wikimedia Commons20Drewniana karczma z 1870 roku pochodzi ze Świerczyńca i stoi w pszczyńsko-rybnickiej części muzeum. Karczmy były dawniej miejscem odpoczynku, zabaw i spotkań mieszkańców wsi, a muzeum wydało o tej karczmie osobny zeszyt, bo jej położenie na uboczu i losy mieszkańców długo były zagadką. Dziś w budynku działa restauracja „Karczma U Brożka”, a tuż obok stoi skansenowska scena, na której odbywają się koncerty i imprezy.
Fot. Marek Mróz, CC BY 4.0, Wikimedia Commons21Chałupa pochodzi z dawnej wsi Katowice, z osady Drajok, i mieszkał w niej przedostatni sołtys Katowic, dlatego muzeum nazywa ją chałupą sołtysa. Stoi w zagrodzie razem z gołębnikiem z Dąbrówki Małej i chlewikiem z Bogucic. Wejścia osłania drewniany ganek z ażurowymi deskami, a w izbach zobaczymy kredens, stół i łóżka; na święta urządza się tu tradycyjne dekoracje.
Fot. Marek Mróz, CC BY 4.0, Wikimedia Commons22Gołębnik na wysokim słupie pochodzi z Dąbrówki Małej, dziś dzielnicy Katowic, i powstał na przełomie XIX i XX wieku. Wielokątny domek dla ptaków ma otwory wlotowe i gontowy daszek. Stoi w zagrodzie sołtysa z chałupą z Katowic, a tuż obok, za płotem, widać niewielki chlewik z Bogucic z XIX wieku.
Fot. Krzysztof Bulla, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons23Skromna chałupa z około połowy XIX wieku pochodzi z Bykowiny, dziś dzielnicy Rudy Śląskiej; ostatnio mieszkała w niej typowa śląska rodzina robotnicza. W muzeum urządzono w niej dawny wiejski sklep z ladą, wagą i półkami z towarami. Ciekawostką jest lodówka z lat 30. XX wieku, którą można obejrzeć podczas etnospacerów.
Fot. Krzysztof Bulla, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons24Chałupa z 1851 roku pochodzi z Kaliny na ziemi lublinieckiej i była przeznaczona dla dwóch rodzin: gospodarza oraz starszych, którzy przekazali mu gospodarstwo. Dziś nazywana jest chałupą zielarki: jedna izba pokazuje ludowe ziołolecznictwo, a druga wierzenia i magię w wiejskiej zagrodzie. Przy drzwiach suszą się pęczki ziół, a podczas etnospacerów dzieci próbują ziołowych naparów.
Fot. Marek Mróz, CC BY 4.0, Wikimedia Commons25Kryta słomą chałupa z 1874 roku pochodzi z Łaz koło Błędowa w Zagłębiu Dąbrowskim i jest domem zagrody bogatego chłopa ze stodołą, kuźnią z wozówką i studnią. W zagrodzie mieszkają muzealne zwierzęta: kozy, krowa i koń, a obok stoją ule przyzagrodowej pasieki. Przed chałupą rośnie ogródek otoczony sztachetowym płotem.
Fot. Krzysztof Bulla, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons26Spichlerz dworski z 1730 roku pochodzi z Bujakowa, dziś dzielnicy Mikołowa, i trafił do muzeum w 1969 roku jako jeden z pierwszych obiektów. Długi budynek z grubych bali z wysokim gontowym dachem służył do przechowywania zboża z dworskich pól. W 2021 roku jako pierwszy objęto go konserwacją w programie ratowania drewnianych zabytków muzeum.
Fot. Krzysztof Bulla, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons27Kościół zbudowano dla ewangelików z robotniczego osiedla w Bobrku z gotowych drewnianych elementów kupionych w firmie Christoph und Unmack z Niesky na Łużycach i poświęcono w 1932 roku. Po pożarze w 2014 roku ocalałą konstrukcję rozebrano, przeniesiono do muzeum i odbudowano, a otwarto go w 2017 roku. To jeden z nielicznych przykładów prefabrykowanego budownictwa sakralnego; odbywają się tu nabożeństwa i koncerty.
Pogrupowane jak w legendzie planu. Gwiazdka oznacza punkty polecane.
Fot. Abraham, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons36 punktów · ok. 4 h 30 min zwiedzania
Śląski Ogród Zoologiczny leży w Parku Śląskim, na granicy Chorzowa i Katowic, i zajmuje ponad 47 ha. Otwarto go w 1958 roku, a dziś mieszka tu ponad 200 gatunków zwierząt, od słoni indyjskich, nosorożców…
Zobacz mapę
Fot. Igor123121, CC BY 4.0, Wikimedia Commons44 punkty · ok. 3 h 30 min zwiedzania
Ogród Zoologiczny w Krakowie otwarto 6 lipca 1929 roku na wzgórzu Pustelnik w Lesie Wolskim, około 8 km od centrum miasta. Na prawie 17 hektarach leśnego terenu mieszka około 1500 zwierząt z 260 gatunków.…
Zobacz mapę
Fot. Dawid Galus, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons41 punktów · ok. 4 h zwiedzania
Ogród Zoologiczny w Opolu leży na Wyspie Bolko na Odrze i zajmuje około 20 hektarów. Według zoo mieszka tu około 5000 zwierząt z ponad 440 gatunków, w tym około 70 gatunków rzadkich i zagrożonych…
Zobacz mapę