Arsenał: wystawa stała Tajemnice codzienności ★Dawny arsenał artyleryjski Twierdzy Toruń z 1824 roku jest głównym budynkiem muzeum, a wystawy stałe działają w nim od 1960 roku. Dziś są tu kasa ze sklepikiem i wystawa Tajemnice codzienności. Kultura ludowa i jej pogranicza od Kujaw do Bałtyku (1850-1950). Dobrze połączyć ją ze spacerem po skansenie, bo pokazuje przedmioty z tych samych regionów co chałupy.
Wiatrak koźlak z Wójtówki (1896) ★Wiatrak koźlak z Wójtówki w gminie Bądkowo na Kujawach postawiono w 1896 roku i pracowały w nim trzy pokolenia młynarzy z rodu Salamońskich. Cały budynek obraca się na grubym sosnowym słupie, żeby ustawić skrzydła pod wiatr, a jego ściany nie dotykają ziemi. Wiatrak jest wciąż sprawny i muzeum uruchamia go podczas imprez w parku.
Chałupa ze Skórzenna (poł. XIX w.) ★Chałupę ze Skórzenna w gminie Osiek na Kociewiu zbudowano około połowy XIX wieku. Wyróżniają ją wyjątkowo bogato zdobione drzwi i okiennice z motywem roślinnym, a wejście poprzedza wnękowy podcień. W środku są izba dziadków ze starszymi sprzętami i izba młodych z meblami z początku XX wieku, a w komorze kuchenne naczynia i zapasy.
Chałupa z Męcikału (pocz. XIX w.) ★Chałupa z Męcikału w gminie Brusy na Kaszubach powstała na początku XIX wieku. Nad dwoma wejściami wysuwa się nadwieszony dach, który tworzy podcień bez słupów. Mieszkała tu trzypokoleniowa rodzina małorolnego gospodarza, która łowiła ryby i pracowała sezonowo u bogatszych, a dziadek wyplatał kosze i hodował pszczoły, babcia zaś znała się na ziołach.
Kurna chata z Lasek (poł. XIX w.) ★Chałupa z Lasek w gminie Śliwice w Borach Tucholskich pochodzi z około połowy XIX wieku. To kurna chata bez komina: dym z otwartego paleniska uchodził na strych i dalej otworami w szczytach dachu, a w oknach zamiast szyb są błony z wołowych pęcherzy. Mieszkała tu bezrolna rodzina z kurami i jedną kozą, która dorabiała zbieraniem jagód i grzybów oraz pracą w lesie.
Chałupa z Rakutowa (pocz. XIX w.) ★Dom zamożnego gospodarza z Rakutowa w gminie Kowal na Kujawach, zbudowany na początku XIX wieku. Wnętrze pokazuje życie dwupokoleniowej rodziny z przełomu XIX i XX wieku: na co dzień gotowano, pracowano i spano w kuchni, komorze i małej izbie, a dużą izbę z obrazami świętych otwierano na święta i rodzinne uroczystości. Przed chałupą stoi drewniana studnia.
Remiza strażacka z Pływaczewa (pocz. XX w.) ★Remiza Ochotniczej Straży Pożarnej z Pływaczewa w gminie Wąbrzeźno powstała na początku XX wieku. Najważniejszy jest konny wóz bojowy z przełomu XIX i XX wieku ze skrzynią na wodę i pełnym wyposażeniem, a obok, w przybudówce, stoi drewniany beczkowóz. Przy remizie wznosi się dzwonnica z żeliwnym dzwonem, którym alarmowano wieś o pożarze.
Kuźnia z Jastrzębia (2. poł. XIX w.) ★Kuźnię z Jastrzębia w gminie Bartniczka zbudowano w 2. połowie XIX wieku. W środku stoi duże dwurożne kowadło i mniejsze pomocnicze, za nimi palenisko, a na stole z imadłami i na ścianach leżą i wiszą narzędzia kowalskie. Przed kuźnią stoi specjalna klatka, do której wprowadzano niespokojnego konia przy podkuwaniu.
Chałupa ze stajnią z Suchej (pocz. XIX w.) ★Chałupa ze stajnią z Suchej w gminie Lubiewo w Borach Tucholskich pochodzi z początku XIX wieku. Wejście osłania ozdobnie wycięty narożny podcień, a szczyt zdobią deski ułożone w jodełkę, okrągłe otwory i drewniany ptaszek na szczycie dachu. W jednej izbie mieszkali starsi gospodarze wśród mebli z XIX wieku, w drugiej młodsi z dziećmi, a wszyscy korzystali ze wspólnej kuchni.
Młyn wodny ze Strzyg (pocz. XX w.) ★Młyn wodny ze Strzyg w gminie Osiek na ziemi dobrzyńskiej zbudowano na początku XX wieku, a w parku otwarto go dla zwiedzających w 1991 roku. Najpierw napędzało go koło wodne, później turbina, a system transmisyjny poruszał łuszczarkę, elewatory i mlewnik na trzech kondygnacjach. W środku zobaczycie pierwotne wyposażenie i urządzenia z czasów modernizacji.
Spichlerz dworski z Bronisławia (1767)Spichlerz dworski z Bronisławia na Kujawach zbudowano w 1767 roku. W takich spichlerzach dwór przechowywał ziarno z folwarku, dlatego budynek jest wielokrotnie większy od chłopskiego spichlerzyka w zagrodzie kujawskiej. Warto obejść go dookoła i przyjrzeć się wysokiemu, czterospadowemu dachowi krytemu strzechą.
Obora z Rakutowa, tzw. gliniankaBudynek inwentarski z Rakutowa na Kujawach, zwany glinianką, to rekonstrukcja obory z 2. połowy XIX wieku. Ściany wylepiono gliną zmieszaną ze słomą i pobielono wapnem, a dach kryje strzecha. W środku są kurnik, obora i stajnia, a w miejscu dawnego chlewu działa olejarnia, która pokazuje, jak w gospodarstwie wytłaczano olej na własny użytek.
Stodoła z Kowala (1806)Stodołę z Kowala na Kujawach zbudowano w 1806 roku. To największy budynek zagrody kujawskiej: przez szerokie wrota wjeżdżał wóz z sianem lub zbożem, a okien nie ma, bo światło nie było tu potrzebne. Środkiem biegnie klepisko, na którym młócono zboże i trzymano maszyny rolnicze, a po bokach są dwa sąsieki na niewymłócone zboże, słomę i siano.
Piec chlebowy z KaszubWolnostojący piec chlebowy to rekonstrukcja kaszubskiego pieca z końca XIX wieku. Takie piece budowano nieopodal zagrody, na polu, w ogrodzie albo w sadzie, a piekło w nich chleb kilka rodzin albo jedno zamożne gospodarstwo. Piec na kamiennej podstawie osłania spadzisty daszek z desek.
Obora z Kłodawy (pocz. XIX w.)Obora z Kłodawy w gminie Chojnice na Kaszubach pochodzi z początku XIX wieku. W środku są trzy osobne pomieszczenia dla zwierząt, a z prawej strony wozownia, wszystko pod jedną strzechą. Pod ścianami ustawiono dawne narzędzia rolnicze, wśród nich pług, które dzieci mogą obejrzeć z bliska.
Kierat z Wierzchucina KrólewskiegoDrewniany kierat stoi w zagrodzie tucholskiej pod daszkiem wspartym na słupach. Koń chodzący w kółko po okrągłej ścieżce obracał mechanizm, a jego ruch przenoszono na maszyny gospodarskie. Wokół kieratu widać wyłożony drewnem krąg, po którym chodziło zwierzę.