Spacer zaczyna się przy bramie na przedpolu pałacu. Wstęp do parku przy pałacu jest płatny: bilety kupicie w budynku kasowym na przedpolu, przy ulicy Stanisława Kostki Potockiego, i w biletomatach, a do pałacu potrzebny jest osobny bilet. Jeśli jesteście już w ogrodach, Turi poprowadzi od najbliższego punktu. Ogrody leżą na dwóch poziomach połączonych schodami. Trasa nie obejmuje Morysina po drugiej stronie jeziora: to rezerwat przyrody poza ogrodzeniem parku.
W domu otwórzcie obiekt w Turi i dotknijcie „Pobierz na wyjazd”: mapa, opisy i zdjęcia zadziałają bez zasięgu.
Najdalsze punkty zwiedzajcie na początku, kiedy macie jeszcze siły.
Odhaczajcie na bieżąco, a przy wyjściu będziecie wiedzieć, co zostało.
Wilanów w aplikacji Turi
Pozycja na żywo, trasa od punktu do punktu, opisy do czytania i słuchania. Bezpłatnie, bez konta, także po angielsku, niemiecku i ukraińsku.
Ten sam plan co w aplikacji. Dotknijcie punktu, żeby zobaczyć zdjęcie i opis; w Turi zobaczycie na nim też siebie.
1polecane, w kolejności trasypozostałe punktyWCtoalety, jedzenie, kasy
Plan: OpenStreetMap (ODbL) i BDOT10k GUGiK, sprawdzony na zdjęciach lotniczych. Opisy i zdjęcia: Turi i Wikimedia Commons. Coś się nie zgadza? Daj znać.
Warto zobaczyć
Wilanów to letnia rezydencja króla Jana III Sobieskiego: barokowy pałac z końca XVII wieku i ogrody, które kolejni właściciele rozbudowywali przez prawie 350 lat. Na jednym spacerze zobaczycie barokowy ogród na dwóch tarasach nad jeziorem, ogród różany, romantyczny park angielski z Altaną Chińską i krajobrazowy park nad Potokiem Służewieckim. W pałacu Stanisław Kostka Potocki otworzył w 1805 r. jedno z pierwszych publicznych muzeów na ziemiach polskich.
Fot. Diego Delso, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons1
Atrakcja
Przedpole i brama główna
Tu zaczynacie. Przedpole z czterema kwaterami drzew było oprawą drogi do pałacu: za króla Jana III aleja główna biegła aż do kościoła w Służewie, a bliżej pałacu wzdłuż niej ciągnął się kanał długi na 400 metrów. Trzy aleje zbiegające się przed bramą to tak zwana gęsia stopka, motyw znany z Wersalu, dodany tu dopiero pod koniec XVIII wieku. Za monumentalną bramą rozciąga się owalny dziedziniec.
Fot. Adrian Grycuk, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons2
Atrakcja
Mauzoleum Potockich
Neogotycki baldachim nad kamiennym sarkofagiem to symboliczny nagrobek Stanisława Kostki Potockiego i jego żony Aleksandry, wzniesiony w 1836 r. przez ich syna Aleksandra według projektu Henryka Marconiego. Na sarkofagu, dziele Jakuba Tatarkiewicza, małżonkowie leżą jak we śnie. W narożach siedzą cztery lwy z tarczami herbów Potockich i Lubomirskich, wyrzeźbione przez Konstantego Hegla. To właśnie Stanisław Kostka Potocki otworzył w Wilanowie muzeum dla publiczności.
Fot. PiotrMig, CC BY 4.0, Wikimedia Commons3
Budynek / zabytek
Pompownia
Budynek nad jeziorem wygląda jak średniowieczna warownia, ale służył do pompowania wody do parkowych fontann. Zbudowano go w latach 50. XIX wieku dla Augusta i Aleksandry Potockich według projektu Henryka Marconiego. Parowa maszyna o sile 12 koni mechanicznych tłoczyła wodę ceramicznymi rurami do czterech fontann. Obok stoi słup powodziowy: przypomina, że dolny ogród zalewała kiedyś woda, zanim w XX wieku usypano wały.
Fot. Geociekawostki, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons4
Rośliny
Taras dolny i widok na jezioro
Dolny taras ogrodu barokowego kończy się nad Jeziorem Wilanowskim. Strzyżone ściany drzew, czyli boskiety, tworzą tu układ alej w kształcie krzyża świętego Andrzeja. Za króla Jana III były tu prostokątne sadzawki, które nazwano nawet imionami Tomasz i Kazimierzek. Po drugiej stronie jeziora leżał królewski zwierzyniec, przekształcony na początku XIX wieku w park Morysin, dziś rezerwat przyrody.
Fot. Krysiul, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons5
Atrakcja
Mur oporowy, schody i grota
Dwa poziomy ogrodu dzieli ceglany mur oporowy z bastionami w narożach, zbudowany pod kierunkiem architekta Augustyna Locciego. Łączą je rozbieżne schody, których balustradę w 1745 r. ozdobił rzeźbami Johann Chrisostomus Redler: dziecięce figurki opowiadają o czterech etapach miłości, czyli lęku, pocałunku, zobojętnieniu i zwadzie, a zarazem o porach roku. Pod górnym tarasem kryje się grota z piwnicami, niedostępna dla zwiedzających.
Fot. Gunther Ziegler, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons6
Rośliny
Ogród barokowy na tarasie górnym
Najbardziej reprezentacyjna część ogrodu, zwana ogrodowym salonem, leży tuż za pałacem, na głównej osi. Partery z bukszpanowym haftem odpowiadały komnatom króla i królowej. Osiem kamiennych posągów bóstw stoi w dwóch grupach: cztery kobiece od południa nawiązują do królowej Marysieńki, cztery męskie od północy do króla. Na osi zobaczycie wzory z cegieł: wyznaczają miejsce fontanny z czasów Jana III o średnicy około 4,7 metra.
Fot. Wistula, CC BY 3.0, Wikimedia Commons7
Budynek / zabytek
Pałac w Wilanowie
Letnią rezydencję króla Jana III Sobieskiego i królowej Marysieńki budowano w latach 1681-1696 według projektu Augustyna Wincentego Locciego. Elewacje wychwalają ród Sobieskich i zwycięstwa króla. Boczne skrzydła dobudowała w latach 20. XVIII wieku Elżbieta Sieniawska. W 1805 r. Stanisław Kostka Potocki otworzył tu jedno z pierwszych publicznych muzeów na ziemiach polskich. W czasie II wojny światowej zrabowano około 80% wyposażenia, a po odnowie pałac udostępniono zwiedzającym w 1962 r.
Fot. Chris Olszewski, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons8
Rośliny
Ogród różany
Niewielki ogród otoczony niskim murkiem urządzono w latach 50. XIX wieku dla Aleksandry i Augusta Potockich według projektu Bolesława Pawła Podczaszyńskiego. Obecny układ odtworzono na podstawie jego rysunku. Rosną tu odmiany wywodzące się od historycznych róż angielskich i francuskich znanych przed 1867 r., a latem nad kwiatami uwijają się pszczoły. Oś ogrodu biegnie od schodów pałacu przez fontannę z chłopcem z łabędziem do figury Wiktorii.
Wszystkie punkty (18)
Pogrupowane jak w legendzie planu. Gwiazdka oznacza punkty polecane.
Atrakcja 6
Przedpole i brama główna ★Tu zaczynacie. Przedpole z czterema kwaterami drzew było oprawą drogi do pałacu: za króla Jana III aleja główna biegła aż do kościoła w Służewie, a bliżej pałacu wzdłuż niej ciągnął się kanał długi na 400 metrów. Trzy aleje zbiegające się przed bramą to tak zwana gęsia stopka, motyw znany z Wersalu, dodany tu dopiero pod koniec XVIII wieku. Za monumentalną bramą rozciąga się owalny dziedziniec.
Mauzoleum Potockich ★Neogotycki baldachim nad kamiennym sarkofagiem to symboliczny nagrobek Stanisława Kostki Potockiego i jego żony Aleksandry, wzniesiony w 1836 r. przez ich syna Aleksandra według projektu Henryka Marconiego. Na sarkofagu, dziele Jakuba Tatarkiewicza, małżonkowie leżą jak we śnie. W narożach siedzą cztery lwy z tarczami herbów Potockich i Lubomirskich, wyrzeźbione przez Konstantego Hegla. To właśnie Stanisław Kostka Potocki otworzył w Wilanowie muzeum dla publiczności.
Mur oporowy, schody i grota ★Dwa poziomy ogrodu dzieli ceglany mur oporowy z bastionami w narożach, zbudowany pod kierunkiem architekta Augustyna Locciego. Łączą je rozbieżne schody, których balustradę w 1745 r. ozdobił rzeźbami Johann Chrisostomus Redler: dziecięce figurki opowiadają o czterech etapach miłości, czyli lęku, pocałunku, zobojętnieniu i zwadzie, a zarazem o porach roku. Pod górnym tarasem kryje się grota z piwnicami, niedostępna dla zwiedzających.
Gaj AkademosaZaciszny owalny placyk w północnej części ogrodu urządzono w połowie XIX wieku jako miejsce odpoczynku i rozmyślań. Nazwa nawiązuje do ateńskiego gaju herosa Akademosa, w którym działała Akademia Platona. Z jednej strony placyk obejmuje łuk kamiennej ławy z terakotowymi posągami kobiet niosących kosze i wazonami z girlandami kwiatów. Wejścia pilnują posągi poetów Jana Kochanowskiego i Franciszka Karpińskiego.
Altana ChińskaAltana stoi w romantycznym parku angielskim, który na początku XIX wieku urządził na północ od pałacu Stanisław Kostka Potocki, włączając w kompozycję Jezioro Wilanowskie. Zbudowano ją w latach 1806-1812. Stąd widać sztuczną wyspę, zatokę jeziora i Most Rzymski po drugiej stronie, w Morysinie. To jedyne zachowane do dziś powiązanie widokowe między parkiem a Morysinem.
Potok Służewiecki i kaskadaPotok Służewiecki płynie przez południową część parku i od początku był ważnym źródłem wody dla posiadłości. Szymon Bogumił Zug wkomponował go w ogród angielsko-chiński, a wartki nurt pozwolił zbudować malowniczą kaskadę z granitowych głazów. Zachowała się do dziś, więc wciąż możecie posłuchać szumu spadającej wody. Spiętrzona woda potoku zasilała dawniej pałac, ogrody i kanał na głównej osi.
Budynek / zabytek 4
Pompownia ★Budynek nad jeziorem wygląda jak średniowieczna warownia, ale służył do pompowania wody do parkowych fontann. Zbudowano go w latach 50. XIX wieku dla Augusta i Aleksandry Potockich według projektu Henryka Marconiego. Parowa maszyna o sile 12 koni mechanicznych tłoczyła wodę ceramicznymi rurami do czterech fontann. Obok stoi słup powodziowy: przypomina, że dolny ogród zalewała kiedyś woda, zanim w XX wieku usypano wały.
Pałac w Wilanowie ★Letnią rezydencję króla Jana III Sobieskiego i królowej Marysieńki budowano w latach 1681-1696 według projektu Augustyna Wincentego Locciego. Elewacje wychwalają ród Sobieskich i zwycięstwa króla. Boczne skrzydła dobudowała w latach 20. XVIII wieku Elżbieta Sieniawska. W 1805 r. Stanisław Kostka Potocki otworzył tu jedno z pierwszych publicznych muzeów na ziemiach polskich. W czasie II wojny światowej zrabowano około 80% wyposażenia, a po odnowie pałac udostępniono zwiedzającym w 1962 r.
Kolegiata św. AnnyKościół obok pałacu zbudowano w latach 1772-1775 według projektu Jana Kotelnickiego, z fundacji Augusta Aleksandra Czartoryskiego, ówczesnego właściciela Wilanowa. W latach 1857-1870 Henryk Marconi przebudował go dla Aleksandry i Augusta Potockich w stylu neorenesansowym. Rzeźby na fasadzie wykonał Bolesław Syrewicz, a wokół kościoła stoją stacje drogi krzyżowej. W podziemiach jest krypta rodowa Potockich i Branickich.
Oranżeria i ogród przy OranżeriiOranżeria stoi tu od pierwszej połowy XVIII wieku, a obecną klasycystyczną fasadę z czterokolumnowym portykiem zyskała w 1811 r., gdy dla Stanisława Kostki Potockiego przebudował ją Chrystian Piotr Aigner. Zimowały w takich budynkach cytrusy, granaty, laury i mirty. Ogród przed nią to najmłodsza część założenia: modernistyczny, z obniżonym trawnikiem, zaprojektowany w 1930 r. przez Zygmunta Hellwiga i odtworzony po wojnie w latach 60.
Rośliny 5
Taras dolny i widok na jezioro ★Dolny taras ogrodu barokowego kończy się nad Jeziorem Wilanowskim. Strzyżone ściany drzew, czyli boskiety, tworzą tu układ alej w kształcie krzyża świętego Andrzeja. Za króla Jana III były tu prostokątne sadzawki, które nazwano nawet imionami Tomasz i Kazimierzek. Po drugiej stronie jeziora leżał królewski zwierzyniec, przekształcony na początku XIX wieku w park Morysin, dziś rezerwat przyrody.
Ogród barokowy na tarasie górnym ★Najbardziej reprezentacyjna część ogrodu, zwana ogrodowym salonem, leży tuż za pałacem, na głównej osi. Partery z bukszpanowym haftem odpowiadały komnatom króla i królowej. Osiem kamiennych posągów bóstw stoi w dwóch grupach: cztery kobiece od południa nawiązują do królowej Marysieńki, cztery męskie od północy do króla. Na osi zobaczycie wzory z cegieł: wyznaczają miejsce fontanny z czasów Jana III o średnicy około 4,7 metra.
Ogród różany ★Niewielki ogród otoczony niskim murkiem urządzono w latach 50. XIX wieku dla Aleksandry i Augusta Potockich według projektu Bolesława Pawła Podczaszyńskiego. Obecny układ odtworzono na podstawie jego rysunku. Rosną tu odmiany wywodzące się od historycznych róż angielskich i francuskich znanych przed 1867 r., a latem nad kwiatami uwijają się pszczoły. Oś ogrodu biegnie od schodów pałacu przez fontannę z chłopcem z łabędziem do figury Wiktorii.
Pergola i ogród północnyDo ogrodów prowadzi kamienna pergola z bramą, dobudowana w 1852 r. przy przebudowie pałacu przez Franciszka Marię Lanciego. Zachowała się tylko jej połowa. Nad wejściem jest łaciński cytat z Horacego, który można przetłumaczyć: rozważcie miłe zapomnienie o życiu pełnym trosk. Za nią leży barokowy ogród północny z symetrycznymi kwaterami i parterem haftowym: niskimi żywopłotami ułożonymi we wzór jak na orientalnym dywanie. Ogród jest rekonstrukcją.
Park angielsko-chińskiNa południe od pałacu Izabela Lubomirska kazała pod koniec XVIII wieku urządzić krajobrazowy ogród angielsko-chiński według projektu Szymona Bogumiła Zuga, a na początku XIX wieku Stanisław Kostka Potocki przekomponował go w naturalistyczny park. Zachowała się tu Góra Bachusa, przy której król Jan III postawił w latach 80. XVII wieku swoją pomarańczarnię. Rosną tu okazałe drzewa posadzone pojedynczo, między innymi dąb szypułkowy, pomnik przyrody.