Spacer zaczyna się pod Bramą Opatowską i kończy w Wąwozie Królowej Jadwigi, po drugiej stronie Starego Miasta. Jeśli jesteście już w środku, Turi poprowadzi od najbliższego punktu. Miasto leży na wzgórzach: uliczki są brukowane i miejscami strome, a przy Uchu Igielnym są schody i w wąwozie nierówna ścieżka, więc z wózkiem warto je ominąć. Po deszczu w wąwozie bywa ślisko. Chodzenie po mieście jest bezpłatne. Bilety są potrzebne między innymi na Bramę Opatowską, na Podziemną Trasę Turystyczną, do Muzeum Diecezjalnego w Domu Długosza i do muzeum na zamku. W południe z wieży ratusza grany jest hejnał. Toalety są między innymi przy Małym Rynku, w pobliżu katedry i przy zamku.
W domu otwórzcie obiekt w Turi i dotknijcie „Pobierz na wyjazd”: mapa, opisy i zdjęcia zadziałają bez zasięgu.
Najdalsze punkty zwiedzajcie na początku, kiedy macie jeszcze siły.
Odhaczajcie na bieżąco, a przy wyjściu będziecie wiedzieć, co zostało.
Stare Miasto w Sandomierzu w aplikacji Turi
Pozycja na żywo, trasa od punktu do punktu, opisy do czytania i słuchania. Bezpłatnie, bez konta, także po angielsku, niemiecku i ukraińsku.
Ten sam plan co w aplikacji. Dotknijcie punktu, żeby zobaczyć zdjęcie i opis; w Turi zobaczycie na nim też siebie.
1polecane, w kolejności trasypozostałe punktyWCtoalety, jedzenie, kasy
Plan: OpenStreetMap (ODbL). Opisy i zdjęcia: Turi i Wikimedia Commons. Coś się nie zgadza? Dajcie znać.
Warto zobaczyć
Sandomierz leży na wzgórzach nad Wisłą i wygląda jak dekoracja do filmu, zresztą słusznie: od lat kręci się tu serial „Ojciec Mateusz”. Spacer zaczyna się pod Bramą Opatowską, z której widać całe miasto, i prowadzi na pochyły Rynek z ratuszem. Zejdziecie do lochów, w których według legendy Halina Krępianka uwięziła Tatarów, przeciśniecie się przez Ucho Igielne, zajrzycie do katedry i na zamek. Trasa kończy się w lessowym Wąwozie Królowej Jadwigi, gdzie korzenie drzew wiszą nad głowami.
Fot. Strumyczek, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons1
Budynek / zabytek
Brama Opatowska
Jedyna z czterech średniowiecznych bram Sandomierza, która przetrwała do dziś. Zbudowano ją w XIV wieku z fundacji króla Kazimierza Wielkiego, a dwieście lat później miejscowy lekarz Stanisław Bartolon ufundował jej ozdobny szczyt, czyli attykę. Na górę prowadzą schody. Z tarasu widać dachy Starego Miasta, wieże kościołów i dolinę Wisły, więc to dobre miejsce, żeby obejrzeć z góry całą trasę spaceru.
Fot. Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons2
Atrakcja
Podziemna Trasa Turystyczna
Pod kamienicami Rynku ciągną się dawne piwnice kupieckie z XIV i XV wieku. Połączono je w trasę o długości 470 metrów: 34 komory, najgłębsza 12 metrów pod ziemią. Wchodzi się z boku kamienicy Oleśnickich, a wychodzi przy ratuszu. Przewodnik opowiada legendę o Halinie Krępiance, która podczas najazdu Tatarów zwabiła wrogów do lochów, a mieszkańcy zasypali za nimi wejście. Na dole jest chłodno, przyda się bluza.
Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons3
Atrakcja
Rynek i Ratusz
Sandomierski Rynek jest pochyły: wyraźnie opada z jednego końca na drugi, co najlepiej widać, gdy staniecie przy studni. Pośrodku stoi ratusz z 1349 roku z renesansową attyką i białą wieżą. Na południowej ścianie poszukajcie zegara słonecznego, a w południe posłuchajcie hejnału z wieży. Jeśli Rynek wygląda znajomo, to pewnie z telewizji: od 2008 roku kręcony jest tu serial „Ojciec Mateusz”.
Fot. Andrzej Otrębski, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons4
Atrakcja
Ucho Igielne
Wąskie przejście w murach obronnych naprawdę przypomina ucho igły. To Furta Dominikańska z XIV wieku, jedyna zachowana z dwóch furt, czyli małych bram tylko dla pieszych. Według tradycji chodzili tędy dominikanie między swoimi dwoma klasztorami. Za furtą schody prowadzą w dół, w stronę zamku i wąwozów. Sprawdźcie, czy uda się wam przejść we dwoje obok siebie.
Fot. Nihil novi, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons5
Budynek / zabytek
Dom Długosza
Ceglany dom ze spadzistym dachem ufundował w 1476 roku Jan Długosz, najsłynniejszy polski kronikarz i nauczyciel synów królewskich. Mieszkali tu księża, którzy służyli w pobliskiej katedrze. Nad wejściem od strony katedry znajdziecie tablicę z datą 1476 i herbem Długosza Wieniawa, czyli głową żubra z kółkiem w nosie. W środku działa Muzeum Diecezjalne ze starymi rzeźbami, obrazami i pamiątkami.
Fot. Fotonews, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons6
Budynek / zabytek
Katedra i dzwonnica
Gotycką świątynię ufundował około 1360 roku król Kazimierz Wielki. Z zewnątrz ma barokową fasadę, ale największy skarb jest w środku: ściany prezbiterium pokrywają malowidła w stylu bizantyjsko-ruskim sprzed sześciuset lat, podobne do tych w kaplicy zamkowej w Lublinie. W 1478 roku ochrzczono tu królewnę Barbarę Jagiellonkę. Obok stoi osobna, barokowa dzwonnica.
Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons7
Budynek / zabytek
Zamek Królewski
Zamek na skarpie nad Wisłą kazał zbudować Kazimierz Wielki, który gościł tu aż 18 razy. W 1656 roku wycofujący się Szwedzi wysadzili go w powietrze i ocalało tylko jedno skrzydło, to, które widzicie. Później przez ponad 150 lat mieściło się tu więzienie. Dziś działa w nim muzeum, a spod murów jest szeroki widok na rzekę i drugi brzeg.
Fot. Jakubpokrywka, CC BY 3.0, Wikimedia Commons8
Budynek / zabytek
Kościół św. Jakuba
Jeden z najstarszych ceglanych kościołów w Polsce. Dominikanie zbudowali go w XIII wieku, zaledwie dziesięć lat po powstaniu zakonu, a zakładaniem klasztoru zajmował się święty Jacek Odrowąż. Obejrzyjcie z bliska ściany i wejście: zdobią je cegiełki z wyciśniętymi wzorami, układane jak koronka. W 1260 roku podczas najazdu Mongołów zginęło tu 49 zakonników. Przy klasztorze rośnie winnica.
Fot. Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons9
Atrakcja
Wąwóz Królowej Jadwigi
Na koniec zejdźcie do lessowego wąwozu. Ma około pół kilometra długości, a jego ściany sięgają 10 metrów. Less to miękka, żółta skała z pyłu, którą deszcz łatwo rozmywa, dlatego nad ścieżką wiszą odsłonięte korzenie drzew. Według legendy chodziła tędy królowa Jadwiga, gdy odwiedzała kościół świętego Jakuba. W upalny dzień jest tu przyjemnie chłodno, a po deszczu bywa ślisko.
Wszystkie punkty (17)
Pogrupowane jak w legendzie planu. Gwiazdka oznacza punkty polecane.
Budynek / zabytek 8
Brama Opatowska ★Jedyna z czterech średniowiecznych bram Sandomierza, która przetrwała do dziś. Zbudowano ją w XIV wieku z fundacji króla Kazimierza Wielkiego, a dwieście lat później miejscowy lekarz Stanisław Bartolon ufundował jej ozdobny szczyt, czyli attykę. Na górę prowadzą schody. Z tarasu widać dachy Starego Miasta, wieże kościołów i dolinę Wisły, więc to dobre miejsce, żeby obejrzeć z góry całą trasę spaceru.
Dom Długosza ★Ceglany dom ze spadzistym dachem ufundował w 1476 roku Jan Długosz, najsłynniejszy polski kronikarz i nauczyciel synów królewskich. Mieszkali tu księża, którzy służyli w pobliskiej katedrze. Nad wejściem od strony katedry znajdziecie tablicę z datą 1476 i herbem Długosza Wieniawa, czyli głową żubra z kółkiem w nosie. W środku działa Muzeum Diecezjalne ze starymi rzeźbami, obrazami i pamiątkami.
Katedra i dzwonnica ★Gotycką świątynię ufundował około 1360 roku król Kazimierz Wielki. Z zewnątrz ma barokową fasadę, ale największy skarb jest w środku: ściany prezbiterium pokrywają malowidła w stylu bizantyjsko-ruskim sprzed sześciuset lat, podobne do tych w kaplicy zamkowej w Lublinie. W 1478 roku ochrzczono tu królewnę Barbarę Jagiellonkę. Obok stoi osobna, barokowa dzwonnica.
Zamek Królewski ★Zamek na skarpie nad Wisłą kazał zbudować Kazimierz Wielki, który gościł tu aż 18 razy. W 1656 roku wycofujący się Szwedzi wysadzili go w powietrze i ocalało tylko jedno skrzydło, to, które widzicie. Później przez ponad 150 lat mieściło się tu więzienie. Dziś działa w nim muzeum, a spod murów jest szeroki widok na rzekę i drugi brzeg.
Kościół św. Jakuba ★Jeden z najstarszych ceglanych kościołów w Polsce. Dominikanie zbudowali go w XIII wieku, zaledwie dziesięć lat po powstaniu zakonu, a zakładaniem klasztoru zajmował się święty Jacek Odrowąż. Obejrzyjcie z bliska ściany i wejście: zdobią je cegiełki z wyciśniętymi wzorami, układane jak koronka. W 1260 roku podczas najazdu Mongołów zginęło tu 49 zakonników. Przy klasztorze rośnie winnica.
Kościół Świętego DuchaTuż za bramą stoi kościół, który od początku był związany ze szpitalem. W 1222 roku sprowadzono tu zakonników zwanych duchakami, żeby opiekowali się chorymi i najbiedniejszymi mieszkańcami miasta. Kościół wiele razy płonął i za każdym razem go odbudowywano. W bocznej kaplicy stoi stara rzeźba Chrystusa Frasobliwego, czyli zamyślonego, z barokową koroną na głowie.
Dawna synagogaBudynek przy ulicy Żydowskiej to dawna synagoga z 1768 roku, przyklejona do średniowiecznych murów miasta. Żydzi mieszkali w Sandomierzu od średniowiecza, a pierwszą bożnicę wspomniano tu już w 1418 roku. W czasie II wojny światowej Niemcy zdewastowali wnętrze. Dziś mieści się tu Archiwum Państwowe, które przechowuje dokumenty miasta od XVI wieku, więc budynek ogląda się z zewnątrz.
Collegium GostomianumBiały gmach na skraju skarpy to jedna z najstarszych szkół w Polsce. Kolegium założyli jezuici w 1602 roku dzięki pieniądzom Hieronima Gostomskiego, stąd nazwa. Budynek stawiano w latach 1604 do 1615, a szkoła działa w nim do dziś: teraz uczą się tu licealiści. Zwróćcie uwagę na ozdobne szczyty i na to, jak wysoko nad doliną Wisły stoi cały gmach.
Atrakcja 4
Podziemna Trasa Turystyczna ★Pod kamienicami Rynku ciągną się dawne piwnice kupieckie z XIV i XV wieku. Połączono je w trasę o długości 470 metrów: 34 komory, najgłębsza 12 metrów pod ziemią. Wchodzi się z boku kamienicy Oleśnickich, a wychodzi przy ratuszu. Przewodnik opowiada legendę o Halinie Krępiance, która podczas najazdu Tatarów zwabiła wrogów do lochów, a mieszkańcy zasypali za nimi wejście. Na dole jest chłodno, przyda się bluza.
Rynek i Ratusz ★Sandomierski Rynek jest pochyły: wyraźnie opada z jednego końca na drugi, co najlepiej widać, gdy staniecie przy studni. Pośrodku stoi ratusz z 1349 roku z renesansową attyką i białą wieżą. Na południowej ścianie poszukajcie zegara słonecznego, a w południe posłuchajcie hejnału z wieży. Jeśli Rynek wygląda znajomo, to pewnie z telewizji: od 2008 roku kręcony jest tu serial „Ojciec Mateusz”.
Ucho Igielne ★Wąskie przejście w murach obronnych naprawdę przypomina ucho igły. To Furta Dominikańska z XIV wieku, jedyna zachowana z dwóch furt, czyli małych bram tylko dla pieszych. Według tradycji chodzili tędy dominikanie między swoimi dwoma klasztorami. Za furtą schody prowadzą w dół, w stronę zamku i wąwozów. Sprawdźcie, czy uda się wam przejść we dwoje obok siebie.
Wąwóz Królowej Jadwigi ★Na koniec zejdźcie do lessowego wąwozu. Ma około pół kilometra długości, a jego ściany sięgają 10 metrów. Less to miękka, żółta skała z pyłu, którą deszcz łatwo rozmywa, dlatego nad ścieżką wiszą odsłonięte korzenie drzew. Według legendy chodziła tędy królowa Jadwiga, gdy odwiedzała kościół świętego Jakuba. W upalny dzień jest tu przyjemnie chłodno, a po deszczu bywa ślisko.
Toalety / kasy / parking 5
Toaleta publiczna 1
Toaleta publiczna 2
Toaleta publiczna 3
Toaleta publiczna 4
Wejście przy Bramie OpatowskiejBrama Opatowska to najwygodniejszy początek spaceru: zaraz za nią zaczyna się ulica Opatowska, która prowadzi prosto na Rynek. Centrum Informacji Turystycznej działa przy Rynku 20, po drodze do ratusza.